به گزارش پایگاه خبری پیام خانواده؛ برای بیمار، کمبود دارو معمولاً از لحظه‌ای آغاز می‌شود که نسخه در دست، داروخانه‌ای را ترک می‌کند؛ اما آنچه در قفسه داروخانه دیده می‌شود، نتیجه عملکرد زنجیره‌ای است که از تأمین ماده اولیه و ارز آغاز شده و به واردات، تولید، توزیع و عرضه می‌رسد.
سازمان غذا و دارو در روزهای اخیر از پایش ویژه مواد اولیه مورد نیاز برای ۷۰۰ قلم داروی ضروری و حیاتی خبر داده و تأمین ارز، انتقال منابع مالی، حمل‌ونقل و ترخیص گمرکی را از عوامل مؤثر بر تأمین دارو دانسته است.
ارز؛ حلقه‌ای که اختلال آن به بیمار می‌رسد
بخشی از داروها و مواد اولیه مورد نیاز صنعت داروسازی همچنان به منابع ارزی وابسته‌اند. بنابراین هرگونه تأخیر در تخصیص یا انتقال ارز می‌تواند با فاصله زمانی، خود را در تولید و عرضه دارو نشان دهد.
رئیس سازمان غذا و دارو نیز پیش‌تر تأخیر در انتقال ارز را از عوامل تشدید کمبودهای دارویی عنوان کرده بود؛ به این معنا که مشکلی که امروز در داروخانه دیده می‌شود، ممکن است نتیجه اختلالی باشد که ماه‌ها پیش در تأمین منابع مالی شکل گرفته است.
کمبود فقط به داروی وارداتی محدود نیست
تصور اینکه مشکل تأمین دارو فقط مربوط به داروهای خارجی است، تصویر کاملی از وضعیت زنجیره دارویی کشور ارائه نمی‌دهد.
حتی دارویی که در داخل کشور تولید می‌شود، ممکن است برای مواد اولیه، برخی مواد جانبی، تجهیزات یا قطعات مورد نیاز تولید به منابع خارجی وابسته باشد. بنابراین «تولید داخل» به معنای حذف کامل نیاز به ارز نیست.
اگر مواد اولیه به‌موقع تأمین نشود، کارخانه داخلی نیز نمی‌تواند محصول نهایی را در زمان مورد نیاز وارد بازار کند.
۷۰۰ قلم داروی ضروری زیر ذره‌بین
تمرکز سازمان غذا و دارو بر مواد اولیه مورد نیاز ۷۰۰ قلم داروی ضروری و حیاتی، نشان می‌دهد که مسئله فقط کمبودهای پراکنده در بازار نیست.
در میان این داروها، گروه‌هایی قرار دارند که بیماران باید آنها را به صورت مستمر مصرف کنند. برای چنین بیمارانی، دارو کالایی نیست که بتوان خرید آن را چند هفته به تعویق انداخت یا در صورت نبود، به‌سادگی از مصرفش صرف‌نظر کرد.
به همین دلیل، اختلال در تأمین یک دارو می‌تواند مستقیماً بر روند درمان بیمار اثر بگذارد و خانواده را با نگرانی مضاعف مواجه کند.
از یک داروخانه تا داروخانه دیگر
یکی از تجربه‌های آشنای بیماران در زمان کمبود، جست‌وجوی دارو در چندین داروخانه است.
بیمار ممکن است ابتدا به داروخانه نزدیک محل زندگی مراجعه کند، سپس سراغ داروخانه‌های دیگر برود و در نهایت برای پیدا کردن داروی مورد نیاز خود، مسافت بیشتری را طی کند.
برای بیماری که به‌طور مستمر دارو مصرف می‌کند، این وضعیت فقط یک دردسر روزمره نیست؛ نگرانی از تمام شدن دارو و نامشخص بودن زمان تهیه مجدد، خود می‌تواند فشار روانی قابل توجهی ایجاد کند.
وقتی هزینه درمان هم بالا می‌رود
کمبود دارو تنها مسئله دسترسی نیست. تغییر هزینه‌های تأمین مواد اولیه و استفاده از ارزهای گران‌تر می‌تواند بر قیمت تمام‌شده دارو نیز اثر بگذارد.
در این میان، نقش بیمه‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر پرداخت مطالبات داروخانه‌ها و مراکز درمانی با تأخیر مواجه شود، نقدینگی این بخش کاهش پیدا می‌کند و فشار بیشتری به کل زنجیره وارد می‌شود.
در نهایت، بیمار با دو نگرانی مواجه می‌شود: دارو را از کجا پیدا کنم و هزینه آن را چگونه پرداخت کنم؟
بیماران خاص و مزمن؛ آسیب‌پذیرتر از دیگران
برای فردی که تنها گاهی به دارو نیاز دارد، کمبود یک قلم ممکن است با جایگزین شدن داروی دیگری یا تأخیر کوتاه‌مدت مدیریت شود؛ اما برای بسیاری از بیماران مزمن و خاص، چنین امکانی وجود ندارد.
بیمارانی که باید داروی خود را به شکل منظم و طبق برنامه پزشک مصرف کنند، بیش از دیگران به ثبات زنجیره تأمین وابسته‌اند.
به همین دلیل، سیاست‌گذاری در حوزه دارو نباید تنها بر تعداد داروهای تولیدشده متمرکز باشد؛ مهم این است که داروی مورد نیاز، در زمان مناسب، با قیمت قابل پرداخت و در محل دسترسی بیمار وجود داشته باشد.
خانواده؛ بخشی از هزینه پنهان کمبود دارو
وقتی دارویی پیدا نمی‌شود، هزینه فقط مبلغ درج‌شده روی نسخه نیست.
رفت‌وآمد برای پیدا کردن دارو، تماس با داروخانه‌های مختلف، مراجعه به شهر دیگر، پرداخت هزینه بیشتر یا حتی صرف وقت یکی از اعضای خانواده برای جست‌وجوی دارو، بخشی از هزینه پنهان کمبود است.
برای خانواده‌ای که بیمار مزمن دارد، تکرار این وضعیت در طول ماه می‌تواند به فشار اقتصادی و روانی مضاعفی تبدیل شود.
مسئله‌ای که باید پیش از قفسه خالی حل شود
تجربه کمبود دارو نشان می‌دهد مدیریت بازار دارویی نباید فقط در مرحله‌ای انجام شود که بیمار برای تهیه دارو با قفسه خالی مواجه شده است.
پایش موجودی مواد اولیه، تأمین به‌موقع منابع ارزی، تسریع در انتقال ارز و ترخیص کالا، پرداخت به‌موقع مطالبات زنجیره سلامت و پیش‌بینی نیاز دارویی کشور، حلقه‌هایی هستند که می‌توانند پیش از رسیدن بحران به داروخانه، مشکل را شناسایی و برطرف کنند.
برای بیمار اما همه این فرایندهای پیچیده یک نتیجه ساده دارد: دارویی که پزشک تجویز کرده باید در زمان نیاز، قابل دسترس باشد.
بحران تأمین دارو زمانی جدی‌تر می‌شود که کمبود از یک مشکل اقتصادی یا صنعتی به اختلال در روند درمان تبدیل شود. به همین دلیل، دسترسی پایدار به دارو را باید بخشی از امنیت سلامت خانواده دانست؛ موضوعی که پشت هر عدد ارزی و هر تصمیم درباره واردات و تولید، در نهایت به زندگی یک بیمار بازمی‌گردد.